kijk in de Pot na 1867
Nadat de vesting Bergen op Zoom in 1867 was opgeheven, vond in het daaropvolgende jaar de slechting plaats van de lunetten Camus, Rasant en Kijk in de Pot.
Het terrein behield echter zijn militaire bestemming, zodat bijvoorbeeld het redoute Op het Schor met rust werd gelaten.
De vrijkomende stenen van de lunetten werden dankbaar als bouwmateriaal hergebruikt bij de bouw van huizen langs de door Frederik van Gendt ontworpen singels.
Het zand werd in 1869 benut bij de herinrichting van Kijk in de Pot tot exercitieterrein met schietbanen.
Er werden zes grote schietheuvels of kogelvangers mee opgeworpen. Deze waren in eerste aanleg 5 meter hoog, maar werden in later tijden aangepast en verhoogd.

Hoewel de lunetten geheel verdwenen, waren op een luchtfoto van 1938 de contouren nog in het landschap zichtbaar.

In de periode 1950-1957 werd in het kader van een DUW-project de draf-en-renbaan aangelegd.
Het zand werd gebruikt om de Haven mee te dempen.
Omstreeks 1974 eindigde het gebruik van de Kiek als schietterrein en in 1978 werd de grond verkocht aan de gemeente. Inmiddels waren er al enkele militaire gebouwen geruïneerd en de nodige gaten in de omheining gevallen.

In het begin van de jaren ’80 werd een deel van het terrein beplant.
Bij de bouw van het Golden Tulip hotel werd de kleinste kogelvanger, destijds gebruikt voor pistool-schieten, afgegraven.
De bouw van de drie Urban Villa’s ’Bergse Veste 1, 2 en 3’, die refereren aan de drie lunetten, vond plaats op het voormalige glacis.

Zichtbare resten van de vestingwerken
Wat is er heden nog bewaard van het geretrancheerde kamp Kijk in de Pot na zoveel eeuwen van veranderingen en herinrichting?
Het redoute Op het Schor ligt er nog, compleet met grachten maar helaas zonder de borstwering waarop eens de kanonnen stonden. Die werd ooit afgegraven.

De landschappelijke werking stelt nu weinig meer voor omdat het omringende slikkengebied kunstmatig anderhalve meter is opgehoogd bij de aanleg van de Binnenschelde en alles werd beplant.
Ik wed dat vrijwel niemand weet dat dit nog een authentiek stukje werk van Menno van Coehoom is. Dat geldt in elk geval voor diegene die de Markiezaatsweg destijds heeft ontworpen, dwars door de zuidwesthoek van het redoute heen.

De plannen zijn nu om het redoute weer in zekere oude glorie terug te brengen.
De drie lunetten zijn verdwenen, maar van het lunet Kijk in de Pot is het verloop van de westelijke flank nog goed te herkennen als een langgerekte glooiing langs de steilrand, net achter de grote kogelvanger. Ook de bedekte weg heeft zijn sporen in het landschap achtergelaten.
Het voormalige glacis is nog het beste waar te nemen wanneer men vanuit het hotel noordwaarts loopt en let op de glooiing van het terrein. Al het overige is verdwenen, althans...

Opgravingen op Kijk in de Pot
Vooruitlopend op de toekomstige (zoveelste) herinrichting van Kijk in de Pot werd door het Bureau Archeologie van de gemeente een onderzoek ingesteld naar overblijfselen uit de vestingperiode.
Dit had een tweeledig doel: ten eerste zal een deel van het terrein ongeveer een meter worden afgegraven, waardoor oude sporen kunnen gaan verdwijnen, ten tweede moest bekeken worden of er resten van de vestingwerken in aanmerking komen om in de herinrichting op te nemen als cultuurhistorische landschapselementen.

Dankzij de nog aanwezige resten, het uiterst gedetailleerde ’Plan van d’onderaardse werken der fortificatien van Bergen op den Zoom’ en enkele doorsnede-tekeningen uit 1833, kennen we de exacte ligging en aanleghoogtes van de vestingwerken in dit gebied.
Enkele grote proefopgravingen in maart van dit jaar brachten al snel de contouren van de gracht van lunet Kijk in de Pot aan het licht. De droge gracht was oorspronkelijk 6 meter breed en aan weerskanten voorzien van stenen muren.
Wie erin rondliep keek in de richting van het lunet tegen een muur van 3,5 meter hoogte en aan de kant van het glacis tegen een 2 meter hoge wand.

De drie lunetten staken dus als indrukwekkende metershoge plateaus boven het landschap uit.
Aangezien de bodem van de gracht maar 80 centimeter onder het gras ligt, betekent dit, dat in 1869 enorm veel zand werd verplaatst. In feite ligt de Kiek nu lager dan in de 17de eeuw.
Van de stenen muren werd, op een klein fragmentje en los puin na, niets meer teruggevonden. In archeologisch opzicht is dit natuurlijk jammer, omdat daarmee ook geen enkel spoor meer van voor de 17de eeuw bewaard is gebleven.
De dikke leemlaag, die ooit diep onder de grond zat, ligt nu vrijwel aan de oppervlakte en zorgt ervoor dat al het regenwater wordt vastgehouden, wat de Kiek op veel plaatsen erg drassig maakt.

Deze pagina's zijn het beste te bekijken in 1024*768. Laatste wijziging op 17-12-2005. Webmaster vanderkallen@home.nl