Vroeg 19de eeuwse muurschilderingen in het pand “De Bonte Os” in de Lievevrouwenstraat

( Marco Vermunt )

Interessante zaken uit het verre verleden hoeven niet uitsluitend via archeologisch onderzoek aan het licht te komen.
In juli 1996 ontdekte de heer Van Trijp tijdens renovatiewerkzaamheden in zijn pand Lievevrouwestraat 11 resten van fraaie muurschilderingen, die bijna twee eeuwen verstopt hadden gezeten achter lagen behang en witkalk.
Door voorzichtig met een mesje papier en kalk af te steken, lukte het hem uiteindelijk om datgene wat er nog van de schilderingen bewaard was gebleven, helemaal bloot te leggen.
De vondst werd gemeld aan de gemeentelijke dienst en door C. Booij en mij verder onderzocht, waaruit onderstaand verslag resulteerde.

De schilderingen zijn als een tijdsdocument zichtbaar gelaten en te bewonderen op de muren van het huidige winkeltje ’Malarosa’ van Van Trijp.

De plaats van de schilderingen
Het huis dat vroeger ’de Bonte Os’ werd genoemd, had in de vorige eeuw twee piepkleine voorkamertjes, links en rechts van de entreehal.
Het rechter kamertje was oorspronkelijk ongeveer 2 bij 3 meter groot, maar werd net als de andere in later tijden uitgebroken om het winkelinterieur te vergroten.
De enkelvoudige verdiepingsbalklaag was in de vorige eeuw waarschijnlijk voorzien van een vlak stucplafond.
Midden tegen de westelijke wand van het rechterkamertje bevond zich een vooruitspringend haardkanaal van ruim een meter breedte. Links en rechts hiervan waren de wanden beschilderd. Beide schilderingen hadden een oppervlak van ongeveer 1 x 2 1/2 meter en stelden landschappen voor in combinatie met figurale scenes.

De andere, zuidelijke muur van het kamertje was in twee even brede vlakken verdeeld.
Links was een landschap geschilderd, waarschijnlijk ook 2 1/2 meter hoog, en rechts een scene met engelen in een cirkel. Dit tafereel bevond zich hoog tegen het plafond en was veel kleiner dan de drie andere, omdat daaronder naar alle waarschijnlijkheid eens een deuropening had gezeten.

Onzeker blijft of ook het andere voorkamertje ooit beschilderd was; een proefonderzoekje met beitel en mes kon hiervan tenminste geen sporen meer aan het licht brengen.

De schilderingen zijn in de loop der tijd vreselijk toegetakeld.
Op de zuidelijke wand werd de deuropening verplaatst, zodat van het linkergedeelte alleen een strookje wolkenlucht overbleef; het rechterdeel met de engelen overleefde de tand des tijds redelijk ongeschonden, op de onderste 20 centimeter van de voorstelling na.
Op de westelijke wand hebben het uitbreken van de schouw en lapwerk aan de muur weinig goed gedaan. De linker schildering is hier helemaal verdwenen, op een fragment van de luchtpartij na.
De rechter is wonderwel voor driekwart behouden.

De schade op de bewaarde delen bestaat uit talloze putjes en krassen, veroorzaakt door het opeenvolgend behangen en schoonmaken van de later overgekalkte muren. 

Techniek
De voorstellingen zijn vervaardigd in tempera-techniek (kleurstoffen in een bindmiddel van eiwit) op een ondergrond van witte pleisterkalk en zijn van redelijke kwaliteit, zowel in fysiek als artistiek opzicht.
Om het doffe oppervlak weer glans te geven en verdere verwering tegen te gaan, werden de schilderingen op advies van de Rijksdienst voor Monumentenzorg behandeld met een sterk verdunde oplossing van Paraloid (een synthetische hars).

Deze pagina's zijn het beste te bekijken in 1024*768. Laatste wijziging op 17-12-2005. Webmaster vanderkallen@home.nl