Bouwhistorisch en archeologische onderzoek in de Cauwenburg. 

( Marco Vermunt ) 

De bouwgeschiedenis
In 1993 begon de huidige eigenaar van de Cauwenburg, H.Smeenk, aan de restauratie van zijn pand. Hij deed dit grotendeels eigenhandig, gesteund door een restauratieplan van architectenbureau Weyts. Gaandeweg werd steeds duidelijker dat het oorspronkelijke gebouw uit de zestiende en zeventiende eeuw zwaar geleden had door eeuwen van beurtelings reparaties, oplapwerk en verwaarlozing. Veel authentieke onderdelen van het pand konden jammer genoeg niet meer gehandaafd worden en vielen onder de slopershamer. Al voor de aanvang van het werk waren de toen zichtbare bouwhistorische bijzonderheden van Cauwenhurg gedocumenteerd door C.Booij, en na het verwijderen van de niet meer te redden onderdelen werden de nieuw ontdekte sporen vastgelegd door J. Weyts. Het onderstaande bouwhistorische verhaal is een synthese van beide rapportages. Hieruit blijkt eens te meer dat systematisch bouwhistorisch onderzoek, met precieze opmetingen en fotografie van oude onderdelen, zoals dat ook in de archeologie gebruikelijk is, tijdens dergelijke restauraties pure noodzaak is. Het verrijkt niet alleen onze kennis over het bouwen in vroeger eeuwen, maar geeft tegelijk leidraden voor een verantwoorde herbouw. 

De Cauwenburg bestaat uit een hoog en breed voorhuis en een smaller en lager achterhuis, beide met begane grond, verdieping en zolder. Onder het voorhuis bevindt zich een klein keldertje. Het voorhuis is verdeeld in drie traveeën, het achterhuis in slechts twee (afb. 1).
Bij het pand hoort een smal erf, dat zich (voor zover bekend vanaf de achttiende eeuw) uitstrekt langs deKorte Dubbelstraat.

 De huidige vorm van het pand is tot stand gekomen uit minimaal drie redelijk nauwkeurig te onderscheiden bouwfasen. Van de oudste fase resteert een groot deel van het muurwerk in de scheidingsmuur tussen voor- en achterhuis. Op de begane grond en op de verdieping kwamen na afbraak van oude rookkanalen sporen van een geveltop met vlechtingen tevoorschijn. Deze gevel bestond uit baksteen, in leem gemetseld, met een formaat van 5x10x20 cm. Het maakte deel uitvan een éénlaags stenen huisje ter plaatse van het huidige voorhuis, maar veel smaller, De dakaanzet lag ter hoogte van de huidige verdiepingsvloer. Door het gemis aan precieze opmetingen van de bouwsporen kan niet meer de exacte breedte van dit voorhuis berekend worden, evenmin de lengte. Op grond van het steenformaat en uit andere aanwijzingen ligt een datering in de vijftiende eeuw voor de hand. We mogen aannemen dat het aangrenzende achterhuis toen nog van hout was.

Er zijn ter plaatse resten van veertiende en vijftiende eeuwse aangestampte lemen vloeren gevonden en aanwijzingen voor een flinke brand in de vijftiende eeuw. 

In het begin van de zestiende eeuw werd het bestaande achterhuis in steen gebouwd. Als oostgevel werd de genoemde topgevel van het voorhuisje verhoogd en verbreed. Er werden twee vensters in aangebracht, waarvan de resten tijdens de restauratie aan het licht kwamen. Uit de bouwtijd dateren nog de oost- en zuidgevel, een deel van de westgevel, de moerbalken en oude kinderbalken, alsmede een schaar-gebint en hergebruikte gordingen in de kap. De moerbalken hebben sleutelstukken met een gelijke profilering.

Deze vertonen op de verdieping gaten van verdwenen korbelen, maar op de begane grond zijn er alleen pengaten aan de noordzijde; aan de zuidzijde rust de moerbalk op een kraagsteen met peerkraalprofiel. In oorsprong waren er dus houten stijlen en korbelen van een houtskeletconstructie aanwezig, behalve op de begane grond aan de zijde van de Korte Dubbelstraat. Het muurwerk bestaat uit bruin-rose baksteen in schelpkalkmortel, met een formaat van 4 1/2 /5x10x20/21 cm. Tegen de westwand van het achterhuis werden na afbraak van een spouwmuur sporen van een brede haardpartïj teruggevonden. Bij de restauratie is hierop teruggegrepen door het plaatsen van een nieuwe haard. In de zuidmuur kwamen resten van een oud dichtgezet venster met kruiskozijn aan het licht. De vorm en detaillering ervan werden gekopiëerd in twee geheel nieuwe vensters in de tegenoverliggende gevel aan de Dubbel straat.
Op grond van de sleutelstukken en de formaten van de bakstenen moet het achterhuis in het begin van de zestiende eeuw gedateerd worden. 

Deze pagina's zijn het beste te bekijken in 1024*768. Laatste wijziging op 17-12-2005. Webmaster vanderkallen@home.nl