Huidenmarkt - Nieuwe Markt - Vismarkt;
Archeologische waarnemingen op het St. Catharinaplein in Bergen op Zoom.

( Marco Vermunt )

Inleiding
In de maanden september en oktober van 1991 is er hard gewerkt aan de herinrichting van het Sint Catharinaplein in Bergen op Zoom, bij velen beter bekend als de Vismarkt.
Zowel de complete bestrating als de rioleringen en aansluitingen van gas, water en licht voor de aangrenzende huizen moesten vernieuwd worden. Bovendien verhuisden enkele bomen van het midden naar de zuidkant van het plein.

Al deze activiteiten gaven de Vismarkt een tijdlang het aanzien van een slagveld, maar het eindresultaat mag nu, als men de auto's even wegdenkt, toch heel aardig genoemd worden.

Tijdens de graafwerkzaamheden bestond er een mooie gelegenheid om de ouderdom van het plein gedetailleerd te bekijken.
De kuilen die gegraven werden voor de vervanging van de hoofdriolering reikten meer dan twee meter diep onder het straatniveau, waardoor oudere grondlagen met de resten van eeuwenlange bewoning duidelijk zichtbaar werden.
De auteur van deze bijdrage heeft, samen met andere leden van de Stichting In Den Scherminckel, gedurende enkele weken stukjes van deze dwarsdoorsneden door de geschiedenis op papier vastgelegd.
Over het algemeen moest dit steeds zeer snel gebeuren, omdat het werk niet belemmerd mocht worden en omdat de diepste kuilen maar heel kort open bleven liggen.

Toch kon er heel wat waardevolle archeologische informatie bijeengescharreld worden, wat vooral te danken is aan de medewerking van aannemer Van Vossen uit St. Annaland, die belast was met het rioleringswerk.
Bovendien werd een welkome hulp aangeboden door de altijd zeer geïnteresseerde Fons Gieles, die vele dia's maakte en losse vondsten verzamelde.

Het volgende gedeelte van dit artikel vormt het verslag van deze archeologische waarnemingen en de nieuwe inzichten die ermee in de geschiedenis van de voormalige Vismarkt verkregen zijn.

Het belang van 'stadsarcheologie' in Bergen op Zoom
Het oudheidkundig bodemonderzoek van de binnenstad van Bergen op Zoom is tot nu toe eigenlijk heel incidenteel gebleven, wanneer het gaat om onderzoek naar de ontwikkeling en groei van de Middeleeuwse stadskern.
Archeologische activiteiten bleven in het verleden meestal beperkt tot kleinschalig graafwerk in kelders en op achterterreinen van huizen, wat overigens wel een schat aan gegevens opleverde over de materiële cultuur uit het verleden, met name over het voor Bergen op Zoom zo belangrijke gebruiksaardewerk.
Grote opgravingen waarbij de ontwikkeling van de stad bestudeerd kon worden zijn, op enkele uitzonderingen na, niet voorgekomen.

Dat wil niet zeggen dat hier door de Stichting In Den Scherminckel nooit belang aan werd gehecht, maar een grotere en structurelere aanpak vergt nu eenmaal meer tijd, meer geld en vooral meer planning.
Met de huidige op vrijwillige basis bestaande inzet is hier amper aan te beginnen.

Veel mensen denken nog steeds, dat het doen van opgravingen bestaat uit een mengsel van hobbyisme en het gericht zoeken naar oude spullen in de grond. Niets is echter minder waar.
Professioneel archeologisch onderzoek in oude stadskernen is, buiten het raadplegen van het geschreven archief, vaak de enige manier om nog iets te weten te komen over de lokale geschiedenis.
In onze steden wordt dergelijk onderzoek vrijwel altijd uit noodzaak uitgevoerd, wanneer het "bodemarchief", dat wil zeggen het geheel aan sporen en resten uit het verleden zoals funderingen van verdwenen gebouwen, afvalkuilen en oude leeflagen, bedreigd gaat worden door nieuwbouw, rioolaanleg, of andere werkzaamheden waarbij grote hoeveelheden grond worden verzet.

Deze pagina's zijn het beste te bekijken in 1024*768. Laatste wijziging op 17-12-2005. Webmaster vanderkallen@home.nl