Verhalen over metalen

(Alexander van der Kallen) 

Muntgewichten

In vroeger tijden werd de waarde van munten bepaald door de hoeveelheid edelmetaal waaruit ze vervaardigd waren. De munten werden vervaardigd naar de door de muntheer voorgeschreven specificaties.
Om te kunnen controleren of de munten inderdaad de juiste massa hadden, is men begonnen met de vervaardiging van kleine schijfjes of blokjes met dezelfde massa als de te controleren munt: de muntgewichten.

Het controleren van de munten was nodig omdat door slijtage de munt in massa kon afnemen, maar vooral omdat men kleine stukjes van de munt afknipte. Het stukjes afknippen van de munten wordt ook wel snoeien genoemd. Je het je natuurlijk wel voorstellen dat wanneer iemand dit iedere dag 10 keer deed bij een gouden munt dat hij op deze manier een aardig zakcentje bijverdiende.

De vroegste Nederlandse muntgewichten waren rond van vorm en dateren van omstreeks 1500. In de loop van de 16e eeuw werden de afmetingen van de muntgewichten gestandaardiseerd. Vanaf dat moment werden er alleen nog maar vierkante muntgewichten gemaakt, De eerste Nederlandse muntgewichten zijn gemaakt in de Zuidelijke Nederlanden. Pas aan het eind van de 16e eeuw worden er ook muntgewichten gemaakt in de Noordelijke Nederlanden.

Doordat er in de 17e en 18e eeuw een aantal verbetering werden aangebracht in het productieproces van de munten, was men in staat om regelmatigere munten te slaan waardoor de controle op snoeiing steeds makkelijker werd. Aan het eind van de 18e eeuw begon men zelfs met het aanbrengen van versiering op de rand van de munt. Hierdoor kon men meteen zien of er aan de munt gesnoeid was en werd controle door weging overbodig.

De muntgewichten werden opgeborgen in zogenaamde muntgewichtdozen. Zo’n doos was voorzien van een aantal vierkante uitsparingen waarin de muntgewichten geplaatst konden worden. Boven de muntgewichten werd de naam van de munt geschreven waarvoor het muntgewichtje diende. Omdat niet ieder muntgewicht even dik was werden in de vierkante uitsparingen vaak verknipte speelkaarten gelegd om te zorgen dat de muntgewichten overal even hoog zaten. In de doos zat ook een klein ba1ansje met één rond en één driehoekig schaaltje.

In het deksel van de doos werd vaak een rijk versierd etiket geplakt met daarop afgebeeld een aantal muntgewichten alsmede de naam en adres van de maker.
De hoeveelheid muntgewichten per does werd steeds minder. Zaten er in de 16e eeuw nog zeker 40 muntgewichten in een doos, in de 18e eeuw waren dit er meestal niet meer dan 10. De afname van het aantal muntgewichten komt doordat de verscheidenheid aan munten in de 16e eeuw vele malen groter was dan in de 18e eeuw. De muntgewichten werden gemaakt door muntgewichtmakers, in die tijd ook wel "goutgewichtmakers" genoemd.

Deze pagina's zijn het beste te bekijken in 1024*768. Laatste wijziging op 12-12-2005. Webmaster vanderkallen@home.nl