Thermoluminescentiedatering of TL-datering

Een ouderdomsbepaling van vooral aardewerk door meting van de intensiteit van de luminescentie die een voorwerp kan vertonen als de temperatuur langzaam wordt verhoogd.
Luminescentie is het verschijnsel dat een stof straling (licht, infrarood, ultraviolet) uitzendt na een voorafgaande toevoer van energie.

Bij aardewerk, maar ook bij verbrande vuursteen, bestaan vaak centra die elektronen kunnen vervangen en vasthouden.
Door straling van verschillende aard (uit de ruimte en atmosfeer, uit de bodem en van radioactieve elementen in het voorwerp zelf) worden in het voorwerp vrije elektronen geproduceerd, waarvan sommigen kunnen worden gevangen en lange tijd vastgehouden.
Bij langzame verhitting kan het elektron ontsnappen en in een luminescentiecentrum luminescentie veroorzaken. De intensiteit van de luminescentie wordt groter bij de oplopende temperatuur.
De essentie is nu dat bij aardewerk tijdens het bakken alle gevangen elektronen zijn verdwenen en dat er vanaf dat moment een nieuwe dosis is opgebouwd.

Als de straling uit de diverse bronnen bekend is en ook de stralingsgevoeligheid van het voorwerp, dan is de ouderdom te berekenen.
Het is dus nodig om afzonderlijke metingen te doen van de natuurlijke straling ter plaatse van de vondst, de stralingsgevoeligheid te bepalen door de te bestralen met een bekende dosis en de luminescentie van het voorwerp te meten onder langzame verhitting.

TL-dateringen geven een ouderdom in echte (zonne)jaren (anders dan radiokoolstofdateringen) en zijn te verkrijgen van het meest voorkomende artefact: aardewerk, en ook van verbrande vuursteen.
De foutmarge is evenwel nogal groot. Eén van de redenen waarom de techniek voor archeologische dateringen nog maar weinig is toegepast. TL-dateringen zijn vooral veel toegepast (en met succes) bij herkennen van vervalsingen.
Het is echter mogelijk door bestraling van modern aardewerk de TL-datering te beïnvloeden en dus onbetrouwbaar te maken.