Stichting In Den Scherminckel en de Gemeente Bergen op Zoom presenteerde...

"Onder de zoden…van het Gouvernementsplein"

Het gasthuis, de grote man en de pest

Enkele belangrijke punten uit de tentoonstelling:

• Deze tentoonstelling laat zien dat waarschijnlijk de grote pestepidemie van 1347-1349 het leven heeft gekost aan naar schatting een kwart tot een derde deel van de bevolking van Bergen op Zoom.
• Op het Gouvernementsplein lagen naar schatting 800 mensen begraven, waarvan een deel werd onderzocht. Van 'de grote man', die voor het altaar begraven was, is het gezicht met de nieuwste technieken gereconstrueerd. Hij was ongeveer 60 jaar oud en groot voor zijn tijd (reconstructie mevrouw Drs. Maja d'Hollosy, Amsterdam).
• Op grond van de resultaten van het onderzoek van de stadsarcheoloog van Bergen op Zoom, zijn er door DeRode3d uit Utrecht 3-d reconstructies gemaakt van zowel het exterieur als het interieur van het gasthuis waarin en waar omheen de ca. 800 slachtoffers van de pest in Bergen op Zoom zijn begraven.
• In een audio-visuele presentatie wordt de rol van het stedelijk hospitaal en de gevolgen van de pestepidemie aanschouwelijk gemaakt.
• Natuurlijk zijn ook de objecten die gevonden zijn te zien.

De achtergronden van de tentoonstelling:

In 1992 legden amateur-archeologen van de Stichting In Den Scherminckel de fundamenten bloot van het oudste stedelijke gasthuis van Bergen op Zoom, het St. Maartensgasthuis. Dit gebouw stond op het huidige Gouvernementsplein, in het hartje van de stad.

In 1994 werd vervolgonderzoek verricht door stadsarcheoloog Marco Vermunt.

In 1999 ging het plein voor de tweede keer op de schop vanwege een herinrichting.
Bij die gelegenheid voerde de gemeentelijke archeoloog een onderzoek uit naar het kerkhof en de bijgebouwen van het gasthuis.
Daarbij werd duidelijk dat het gasthuis gebouwd was in het laatste kwart van de 13e eeuw, omstreeks dezelfde tijd als de aanleg van de eerste stadsomwalling. Met een lengte van bijna 30 meter was het gasthuis, na de Sint Gertrudiskerk, het grootste gebouw van de stad. Het gebouw diende voor de opvang van pelgrims, reizigers, bedelaars en hulpbehoevenden. Het bestond uit een grote slaapzaal waaraan een kleinere ruimte met een altaar was gebouwd.

Tijdens de opgraving van 1999 werd een opzienbarende vondst gedaan: ten noorden van het gebouw lag een groot kerkhof dat vrijwel geheel bestond uit massagraven, aangelegd omstreeks het midden van de 14e eeuw.
In de grote vierkante grafkuilen waren gemiddeld 15 kisten bijgezet. Geschat wordt dat zowel in het gasthuis als op het kerkhof in heel korte tijd ca. 800 mensen begraven werden. Het toenmalige inwonertal was 2500 à 3000.
Naar alle waarschijnlijkheid heeft de pestepidemie van 1348-1351 die naar schatting een kwart van de West- Europese bevolking het leven heeft gekost, ook in Bergen op Zoom toegeslagen.
Dergelijke sporen zijn in Nederland niet eerder gevonden.
Van de schedel van één van de begravingen, recht voor het altaar van de gasthuiskapel, werd een gezichtsreconstructie gemaakt. Verondersteld wordt dat het een hooggeplaatst persoon was, misschien één van de gasthuismeesters.

Het St. Maartensgasthuis werd vanaf de tijd van de ramp in gebruik genomen als kapel. Het gasthuis kwam op een andere plek, die door archeologisch en bouwhistorisch onderzoek gesitueerd kon worden in de noordvleugel van het gouvernementsgebouw, tegenwoordig in gebruik als winkelcentrum. In 1525 werd het hospitaal nogmaals verplaatst , ditmaal naar buiten de stadsmuren.

Het voormalige St.Maartensgasthuis is in 1750 afgebroken.