Verhalen over metalen

(Alexander van der Kallen) 

Scharen
Scharen, iedereen heeft ze wel in huis, maar niet iedereen weet dat de schaar al meer dan 3000 jaar bestaat.
Scharen zijn in twee hoofdtypen te verdelen, namelijk de knijpschaar en de scharnierschaar. 

Knijpschaar
Knijpscharen verschijnen voor het eerst in de ijzertijd, circa 1000 vChr.
De basisvorm van de knijpschaar bestaat uit twee puntig toelopende snijbladen die met elkaar zijn verbonden door een handgreep.
De handgreep fungeert als een soort veer. Wanneer de handgreep wordt ingeknepen, schuiven de geslepen snijbladen over elkaar. De vorm van de knijpschaar is in de afgelopen eeuwen nauwelijks veranderd. Een knijpschaar uit het begin van deze eeuw ziet er nog net zo uit als een exemplaar uit de 13de eeuw. 

De datering van een knijpschaar, buiten zijn archeologische context, is niet zo eenvoudig, maar wordt vooral bepaald door de vorm van het blad en dan met name de overgang van het blad naar de handgreep.
De vroegste middeleeuwse knijpscharen bestaan uit twee brede snijbladen: een recht of hellend bovenblad dat spits toeloopt naar de punt en een simpele handgreep. De handgreep is meestal ovaal of cirkelvormig.
Een opvallend kenmerk van 14de eeuwse knijpscharen is een rechthoekige doorsnede en de aanwezigheid van een reces op de overgang van het blad naar de handgreep.
Het reces kan dienen voor versterking van de handgreep of gewoon als versiering. In latere eeuwen wordt het reces groter en soms versierd. 

Een ander belangrijk punt bij de datering van de knijpschaar is het gebruikte materiaal. Koperen en messing knijpscharen komen pas vanaf de late middeleeuwen voor.
Het merendeel van de knijpscharen is echter van ijzer. De oudste knijpscharen dateren uit het begin van de ijzertijd, circa 1000 vChr, maar duiken pas voor het eerst in de 10de eeuw op in noordwest Europa.
Een zeer vroeg exemplaar uit de 10de eeuw is bekend uit een vikinggraf in Erikstein ( Denemarken ). Ook in Nederland zijn exemplaren bekend uit de late middeleeuwen. Aan het eind van de 17de eeuw raakt de knijpschaar steeds meer in onbruik en wordt langzaam vervangen door de scharnierschaar.
De knijpschaar wordt nu alleen nog gebruikt als tuinschaar of voor het scheren van schapen. 

Deze pagina's zijn het beste te bekijken in 1024*768. Laatste wijziging op 12-12-2005. Webmaster vanderkallen@home.nl