In de loop van de 14de eeuw worden rekenpenningen ook geslagen in de Zuidelijke Nederlanden en in Engeland.
Ook het formaat neemt in de loop der jaren toe.
In de 14de eeuw worden er voor het eerst rekenpenningen geslagen in de Noordelijke Nederlanden. Ook in het huidige Duitsland, in de plaats Neurenberg, komt in de 14de eeuw de productie van rekenpenningen op gang.
In de Nederlanden is er vanaf 1430 sprake van een regelmatige productie van rekenpenningen, vooral in Dordrecht.
De bloeiperiode van de rekenpenningproductie zou echter pas rond 1450 plaatsvinden.

Eén van mijn oudste Neurenbergse rekenpenningen betreft een exemplaar dat geslagen is tussen 1440 en 1493.
Rekenpenningen uit de 15de eeuw en eerder worden redelijk weinig gevonden.

Er zijn vele typen rekenpenningen.
Bijvoorbeeld de venuspenning, waarbij op de voorzijde een wapenschild staat afgebeeld en op de keerzijde een afbeelding van Venus. Een dergelijke venuspenning is in 1995 gevonden tijdens de opgraving achter het voormalig postkantoor aan de Zuivelstraat.
Andere typen zijn de scheepjespenning met daarop de afbeelding van een kogge, de markuspenning en de veel voorkomende roos-rijksappelpenning. Deze heet zo, omdat er op de voorzijde diverse rozen staan en op de keerzijde een rijksappel in een driepas.

In de Tachtigjarige oorlog wordt de rekenpenning vooral gebruikt als propagandamiddel.
Rekenpenningen uit deze tijd tonen vaak historische gebeurtenissen en zijn voorzien van Latijnse teksten over de wandaden van de vijand of de verheerlijking van de eigen overwinning.

In mijn verzameling heb ik zo'n rekenpenning, welke in 1607 is geslagen te Middelburg.
Op de voorzijde staan twee legers tegenover elkaar met op de achtergrond een belegerde stad. Het Latijnse rondschrift betekent hoedt u voor het kwaad in het leger. Op de keerzijde staan drie trompetters met de tekst; de hand des Heren is niet verkort. Deze rekenpenning slaat op het begin van de vredesonderhandelingen.

In dezelfde tijd wordt er in de rondschriften op de rekenpenningen steeds vaker de naam of de initialen van de maker afgebeeld.
Eén van de bekendste rekenpenningmakers uit de 16de eeuw is wel Hans Krauwinckel. Hij maakte tussen 1580 en 1601 vele rekenpenningen met prachtige afbeeldingen.
Andere bekende rekenpenningmakers waren o.a. Wolf Laufer, Hans Schultes en zijn zoon Georg Schultes.

Aan het eind van de 16de eeuw ging men geleidelijk over op het rekenen met Arabische cijfers en raakte het gebruik van rekenpenningen als hulpmiddel bij het rekenen in onbruik.
Dit betekende echter niet het einde van de rekenpenning. De penningen werden ook gebruikt als fiches bij het dobbelen en kaarten en werden vanaf dat moment ook in grote aantallen voor dat doel gemaakt.

Ook op deze latere speelpenningen bleef echter de aanduiding "rechenpfenning" gehandhaafd.
Deze speelpenningen zijn een stuk kleiner dan hun voorgangers en blijven in de grond vaak minder goed bewaard.
Tijdens de laatste opgraving op Schotland heb ik een exemplaar gevonden dat er nog redelijk uitzag. Helaas was door slijtage de maker niet meer leesbaar.


Naar de vorige pagina

Terug naar het begin van deze pagina

Deze pagina's zijn het beste te bekijken in 1024*768. Laatste wijziging op 12-12-2005. Webmaster vanderkallen@home.nl