Metaalvondsten

(Alexander van der Kallen)

Laat ik mezelf eerst even voorstellen.
Mijn naam is Alexander van der Kallen en sinds 1993 lid van Stichting In Den Scherminckel. Als het even kan ben ik bij elke opgraving te vinden en ook was ik vrijwel elke donderdagavond present op de werkavonden. Al heel wat kilo's aardewerk zijn door mijn handen gegaan.

Sinds mei 1996 beschik ik over een metaaldetector, een White's Spectrum XLT.
Sinds die tijd neem ik deze ook mee naar de opgravingen om op deze manier onze stadsarcheoloog behulpzaam te zijn.
Zo heb ik o.a. bij het begin van de opgraving aan het Gouvernementsplein een vroeg 14de eeuwse gesp gevonden.

Metalen gespen komen in Nederland sedert de Romeinse Tijd voor.
Er zijn Romeinse gespen bekend die vrijwel niet te onderscheiden zijn van exemplaren uit de 16de eeuw. Dit betekent dat de vorm lange tijd ongewijzigd is gebleven.
In de 14de eeuw treffen we hoofdzakelijk gespen aan met een vierkante, ronde of een D-vormige beugel zonder tussenstijl. De angel loopt hierbij over de gehele breedte. De ronde beugel, hier afgebeeld,  heb ik dus bij de opgraving in een graf gevonden.

In de 15de eeuw doet de tussenstijl zijn intrede en zal daarna lange tijd het beeld bepalen.
Eerst komt de tussenstijl bij de vierkante en ronde beugels voor, waarna in het midden van de 15de eeuw een nieuwe vorm zijn intrede doet, het zogenaamde 'dubbel-ovaal'.
De ronde beugel met tussenstijl raakt dan snel uit de mode. De beide andere vormen blijven, met kleine verschillen, tot het einde van de 17de eeuw in gebruik.

Als de gesp vanaf de 17de eeuw een vast modieus onderdeel gaat uitmaken van schoeisel worden talloze variaties op de bekende vorm vervaardigd.
Het meest worden de gespen gemaakt van messing. Hoewel we in deze periode ook tinnen gespen aantreffen, zal de productie hiervan pas echt op gang komen als de losse tussenstijl wordt geïntroduceerd.
De zeer aan slijtage onderhevige tussenstijl wordt dan van ijzer vervaardigd.
Aan het einde van de 17de eeuw tot in de laatste kwart van de 18de eeuw zien we overwegend grote, fraai geornamenteerde gespen.
Daarna komen de kleinere typen weer in de mode. Ook komt dan de veter als schoensluiting in zwang.

Gespen worden meestal gerangschikt onder kledingaccessoires.
Maar zij worden ook gebruikt op ruitersporen, schoeisel, beurstassen, wapenuitrustingen etc. De vele toepassingen maken het determineren erg moeilijk, zeker als de gespen niet compleet zijn.

Verder vond ik een halve messing tap uit ca. 1525-1550.
Ook is er bijvoorbeeld een duitje gevonden van de stad Batenburg. Helaas is het van zo'n slechte kwaliteit dat het heel moeilijk was om te determineren.